AYVALIKLI SANATÇI ve DÜŞÜNÜRLER: Efstratios I. Drakos (Ευστράτιος Ι. Δράκος)

Efstratios I. Drakos (Ευστράτιος Ι. Δράκος), 1852 yılında Alibey Adası (Cunda)'da doğmuş, öğretmen, tarihçi, bilgin ve gezgin idi.  

Drakos eserlerinde XVIII. ve XIX. yüzyıllardaki Moschonisi (Alibey Adası, Cunda)'yi ayrıntılı olarak tanıtır. Batı Anadolu kıyılarındaki birçok okulda ve büyük olasılıkla Midilli'de öğretmenlik yaptı. Ayrıca İzmir'deki Ortodoks Rum cemaatinin okullarında da iki yıl boyunca müdür ve öğretmen olarak görev aldı. Bilinen ilk kitabı olan Küçük Asya tarihi ve topografik incelemeleri [Μικρασιαναί πραγματείαι ιστορικαί και τοπογραφικαί] adlı eserini 1888 yılında yayımladı. Drakos bu eserinin 3-32. sayfaları arasında Ekatonesya (Ayvalık) takım adaları hakkında bilgi vermektedir. (resim-01). 

Eser, "bugün bile doğruluğu tartışmasız" olan bir alıntı ile başlar:

" 'Geçmiş zamanların tarihi dikkatlice incelenmeli ve araştırılmalıdır ki, onlardan çıkarılan dersler yeni hatalara karşı bir rehber ve caydırıcı görev görsün. İnsanın ülkesinin tarihini bilmesi gerekmektedir, ... [bu söz ile, ancak bu yolla] kendini doğru [tanıyabileceğin] söylenmiştir.' Bu sözleri, 1881 yazında Neubourg'da hitabet yeteneğiyle tanınan Galyalı Gambetta dinleyicilere söylemişti." (Drakos,1888:[2]).

(resim-01) Μικρασιαναί πραγματείαι ιστορικαί και τοπογραφικαί :
ήτοι αι Εκατόνησοι, ο δήμος Νυμφαίου και η επαρχία Ανέων.
(kaynak: anemi.lib.uoc.gr)

Bir süre; İzmir, Çanakkale, Midilli ve Alibey Adası kiliselerinin tarihlerini ve kilise arşivlerini araştırdı. 1890 yılında bu araştırmalarının sonucu olan kiliselerin dekorasyonu hakkında iki kitap yayımladı. Süsleme [Διάκοσμος] ve Temel süsleme [Μείζων Στολισμός] adlarında yayımlanan bu eserleri sayesinde, birçok Anadolu kilisesi gibi bazı İstanbul kiliselerinin yapım ve onarım tarihleri ortaya çıkarıldı. Bu araştırma hakkında önemli bir kitap bölümü de yayımladı (Tsitimaki,2020:343-347).

1890 yılında yayımladığı Διάκοσμος adlı kitabında, Moschonisia hakkında değişik zamanlarda değişik belgeler aracılığı ile yazılar yazdığını da belirten Drakos, "ada çevresi hakkında" bir yayın yapan V.A. Mystakidis [Β.Α. Μυστακίδης]'e de değinir:

"... Herkese açık olarak yazdığım her şeyde tek bir amacım, tek bir kaygım var: mümkün olduğunca edebiyatın ilerlemesini ve vatanın yararını [sağlamak]; bu motivasyonla Moschonisia, Nymphaeus ve Aneonia hakkında tarihsel ve topografik eserler yayınladım... Neologius'ta, 15 Ocak 1888'de sadece Hekatonisa'nın en büyüğü olan Nisos hakkında bir inceleme [yazısı] yayınladım ve 8 Nisan 1889'da aynı [yayında ve] sayfada Bay V.A. Mystakidis [ada] hakkında bazı gözlemlerini yazdı; ancak ne ölçüde haklı veya haksız olduğuna veya [bilgisinin] iyi olup olmadığını görelim, benden önce başkalarının Moschonisia hakkında neler yazdığını inceleyelim. ..." (Drakos,1890.a:45) (resim-02).

(resim-02) Διάκοσμος : Λοείᾳ τοῦ Αὐτοκρατορικοῦ Υπουργείου
τῆς Παιδείας (ὑπ' ἀριθ. 776 καὶ ἡμερομ. 29 'Ρεβιούλ-ἐὐβὲλ 1307)
(kaynak: anemi.lib.uoc.gr)

1891 yılında yayımladığı Kilise kayıtları ... [Εκκλησιαστικαί σελίδες ...] adlı eserinde, Ayvalık adalarında kurulan yedi manastırın detaylı dökümünü ve özelliklerini verdi. Eserde Osmanlı dönemindeki kilise ve manastırların yapımı ve çalışması için verilen resmi yazılar hakkında bilgiler yer almaktadır (resim-03).

(resim-03) Εκκλησιαστικαί σελίδες : ήτοι Σμύρνης ιεράρχαι από
της αποστολικής εποχής μέχρι σήμερον, επτά μοναστήρια
Μοσχονησίων και επίσημα έγγραφα εν οις σιγίλλια, υπομνήματα
και χρυσόβουλλα.
(kaynak: anemi.lib.uoc.gr)

1892 yılında, büyük olasılıkla kilise araştırmalarına dayandırlığı Trakya meseleleri ... [Τα Θρακικά ...]'ni yayımladı. Eserinde incelediği bölgedeki kiliseler ile diğer Ortodoks kurumları hakkında bilgiler vermektedir (Valsamidis,2023;Drakos,1892). 

1895 yılında iki ciltlik; Küçük Asya: şimdi Moskonisi [denilen] Ekatonsoi [Μικρασιανά: Ή αι Εκατόνησοι τανυν Μοσχονήσια]'yı yayımladı. Eserinde, bölge hakkında "çok önemli" bilgiler vermektedir. 

Çalışmaları, dönemin dergilerinde ve yayımladığı kitaplar aracılığı ile günümüze kadar ulaştı. Araştımalarında arşiv belgelerine dayandığı için, verdiği bilgiler doğru ve belgelidir. Mübadele sonrasında hemşehrisi olan Midilli Metropoliti İakovos'un misafiri olarak birkaç yıl Midilli'de yaşadı. Orada Leimonos (Λειμώνος) ve Ypsiloú (Υψηλού) manastırlarının kütüphanelerinde araştırmalar yaptı. Ve Drama'ya taşındı.

Drakos 15 Şubat 1929'da Drama'da öldü.

ESERLERİ

01.01. [1888]

Μικρασιαναί πραγματείαι ιστορικαί και τοπογραφικαί : ήτοι αι Εκατόνησοι, ο δήμος Νυμφαίου και η επαρχία Ανέων [Küçük Asya tarihi ve topografik incelemeleri: özellikle Ekatonese, Nymphaeo ve Aneion].

52 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

01.02. [1890.a]

Διάκοσμος : Λοείᾳ τοῦ Αὐτοκρατορικοῦ Υπουργείου τῆς Παιδείας(ὑπ' ἀριθ. 776 καὶ ἡμερομ. 29 'Ρεβιούλ-ἐὐβὲλ 1307) [Süsleme : İmparatorluk Eğitim Bakanlığı'nın Emri ile (776 sayı ve 29 Revuel-Eubel (rabiülevvel) 1307 [23 Kasım 1883] tarihli)].

60+4 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

İstanbul : Neologos Matbaası [Tυπογραφείου Νεολόγου].

01.03. [1890.b]

Μείζων Στολισμός : ήτοι λόγος περί παιδείας και μελέτη περί του πώς δει συγγράφειν τοπογραφίαν και λατίνοι επίσκοποι εν Ανατολή [Temel süsleme : eğitim üzerine bir konuşma ve Doğu'daki Latin piskoposlarının topografyanın nasıl yazıldığını algılamalarına dair bir inceleme], 

64 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

01.04. [1891]

Εκκλησιαστικαί σελίδες : ήτοι Σμύρνης ιεράρχαι από της αποστολικής εποχής μέχρι σήμερον, επτά μοναστήρια Μοσχονησίων και επίσημα έγγραφα εν οις σιγίλλια, υπομνήματα και χρυσόβουλλα [Kilise kayıtları : havari döneminden günümüze kadar İzmir'in hiyerarşileri, Moschonis'in yedi manastırı ve mühürlü resmi belgeler, notlar ve kutsal emanetler]. 112 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

01.05. [1892]

Τα Θρακικά, ήτοι διάλεξις περί των εκκλησιαστικών επαρχιών Σηλυβρίας, Γάνου και Χώρας, Μετρών και Αθύρων, Μυριοφύτου και Περιστάσεως, Καλλιπόλεως και Μαδύτου τ.1 [Trakya meseleleri: Silivri, Çatalca, Mürefte, Gelibolu ve Eceabat'ın Kilise çevreleri hakkında konferanslar c.1]. 136 sayfa: -; 12.0 x 18.5.

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

01.06. [1895.a]

Μικρασιανά: Ή αι Εκατόνησοι τανυν Μοσχονήσια [Küçük Asya: şimdi Moskonisi [denilen] Ekatonsoi, c.1].

58 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

01.07. [1895.b]

Μικρασιανά: Ή αι Εκατόνησοι τανυν Μοσχονήσια [Küçük Asya: şimdi Moskonisi [denilen] Ekatonsoi, c.2].

98 sayfa: -; (belge sayısal kopyadır)

Atina : (yay. y.) [χ.ε.].

---

Valsamidis, P. (2023).

Μübadele öncesi Silivri Rum cemaati ve tarihi yapıları, -(13), 147-178, Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Dergisi.

Tsitimaki, M. (2020).

Eustratius Dragos'un kilise sayfaları aracılığıyla 19. yüzyılın ilk yarısında Konstantinopolis başpiskoposluğundaki kiliselerin inşasına dair unsurlar [Στοιχεια για τη ναοδομια στην αρχιεπισκοπη κωνσταντινουπολεωσ στο πρωτο ημισυ του 19ου αιωνα μεσα απο τισ εκκλησίαστίκεσ σελίδεσ του ευστρατιου δρακου], (yay. haz.) Adamantios St. Anestidis, 339-354, Atina: Doğu Çalışmaları Derneği.