 |
| (resim-01) Efstratios I. Drakos'un 1895 yılındaki kitabının kapak sayfası [1]. (kaynak: Ayvalık Bibliyografyası, kaankoksal.com.tr) |
Daha önce de yazdığım gibi; Efstratios I. Drakos [Ευστρατιου Ι. Δρακου], 1852-1929 yılları arasında yaşamış Ayvalık, Alibey Adası doğumlu öğretmen, tarihçi, gezgin ve yazar idi (Köksal,24 Ağustos 2026;Köksal,31 Ağustos 2026).
Ekatonesya ve Moskonisya'yı tanıtan çok sayıda makale ve kitap yayımladı. Bu Ayvalıklı'nın yaşamı ve kitapları üzerine araştırma yaptığımı daha önceki yazılarımda değinmiştim. Bu blogumda, Drakos'un Tα Μικρασιανα η αι Εκατονησοι tανιν Μοσχονησια τ.1 (1895) adlı eserindeki "Ayvalık Adaları"ndan, bizim bugün Büyük Maden Adası dediğimiz "Por(d)oselini" [Ἡ Ποροσελήνη] ile ilgili bölümü vermek istiyorum.
Drakos buradaki görüşlerini 1888 yılında yayımladığı Μικρασιαναί πραγματείαι ιστορικαί και τοπογραφικαί adlı eserinde de yazmıştı. Ancak okur beni bağışlasın; yazarın iki kitabını "karşılaştırarak okuyamadığım" için, bu basımdaki/kitaptaki ada hakkındaki cümlelerini veremiyeceğim.
Diğer bir konuda "kaynakça ve dipnotlar" meselesidir. Yazarın verdiği dipnotların bir bölümünü okumadığım için bu blogda belirttiği yayınları yazmadım. Eğer okur: "..." şeklinde bir görüntü ile karşılaşırsa, bilsin ki Drakos orada bir "kaynakça" vermiştir.
Drakos eserine, Moschonisya adaları hakkında genel bir tarihçe yaparak ve takım adaların adlarını ve özelliklerini ayrı ayrı belirtierek başlar (Köksal,31 Ağustos 2025).
Kitabın 8-11. sayfaları ise "Por(d)oselini" üzerinedir (resim-02):
".... l) Poroselene. Bu ada, büyük Ada'nın [Alibey (Cunda) Adası] kuzeybatı ucunda yer almaktadır ve iki [adayı] ayıran küçük bir boğaz vardır; bu boğaza geçit [πέρασμα] denir ve kuraklık zamanlarında at sırtında geçilir. Buraya Selene veya Selene limanı [da] denilebilir. Stephanus'a göre bu şehrin adı Selene değildir; ve buna karşın, birçok tarihçi ve coğrafyacıya göre, [burası] antik çağlardan bu yana yerleşim yeri olarak geçmektedir. Skylax ..., Aristoteles ... ve Stephanus ... ona Pordoseleni, Pausanias ..., Strabon ..., Ailian ..., Pliny ... ve Ptolemy ... ise Poroseleni diyor; Hierocles ... ve Dördüncü Kalkedon Konsili'nin ... tutanaklarında Proseleni Poroseleni yazıyor; Corae ... ve Economos'un ... dediği gibi [bir] yazıtta Poroseleni yazıyor; British Museum'da bulunan bir sikkede ve H.P. Borrel [ile] Earinos ... ise Paraseleni diyor! Bütün bunlara rağmen, Poroseleneliler paralarında kendilerinden bahsetmezler [ve] sadece bu isimle anılırlar: Poroselini ....
Tarihçilere göre, Lesvos'un ilk sakini MÖ 15. yüzyılda Makareus'tu. Adaların güzelliğini anlayan Makareus, buraya ve yakınlardaki adalara yerleşti; ülkenin erdemi ve yerin elverişliliği, ayrıca bağlardaki güzel üzümleri sayesinde adaların hızla yerleşime açılmasını sağladı .... Bazı kaynaklara göre ise Lesvos, Tenedos ve on iki Ege şehrinin ilk sakini, Orestes'in oğlu ve Agamemnon'un torunu [olan] Penthilus'tu. Poroselini'nin MÖ 5. yüzyıldan önce geliştiği ..., Pausanias ... ve Aelian'ın ... yunuslu çocukla ilgili meşhur öyküsünde bahsettiği [bu] şehrin önünde doğal bir limana sahip olduğu anlaşılıyor. İlginç olan şu, Strabon zamanında burada bir şehir var mıydı? (abç.) Ada ıssızdı, ama Porosellini yerleşim yeriydi [ve] o zamanlar Küçük Asya kıyılarından Herakles Sütunları'na [2] kadar tüm Akdeniz'e hakim olan Kilikya'dan gelen korsanların burayı terk etmedikleri anlaşılıyor; çünkü şimdi harabe halindeki yerin gösterdiği gibi, yaklaşık iki bin kişilik bir nüfusa sahipti ve bir [korsan yerleşmesi] gibi görünüyordu. Bu adada, yüksek bir tepede büyük bir gözlem noktası günümüze kadar ulaşmıştır; buradan Lesvos ve Asya arasındaki tüm deniz ve Kane [Burnu] ile [Baba Burnu] ötesindeki her iki [sahilin] de büyük bir bölümü gözlemlenebilir. Bölge sakinleri, Ahilleos [Aşil] zamanında bile böyle bir yapının var olduğuna dair bir anlatıya sahiptir. Kule düzenli taşlardan inşa edilmiştir [ve] uzunluğu ile genişliği on üç metre, yüksekliği ise yirmi metredir ve MS 1. yüzyılda inşa edildiği varsayılmaktadır; bu dönemde en mükemmel hava telgrafını [3] oluşturan tüm bileşenleri yerindeydi ve o zamanlar Bizans devleti askeri şekilde örgütlenmiş [bir güçtü] ... . ... [4] Poroselin halkı, günümüzdeki Moschonisiya'nın denizci halkının çoğu gibi balıkçıydı. Bu şehire Hristiyanlığı kim öğretti? Belki 2. yüzyılda Mitylene'den gelenler, [çünkü] Piskoposluk listelerinde 5. yüzyıldan sonra da [bunların] varlığını sürdürdüğü görülüyor ... . Sikkelerden anlaşıldığı üzere devlet Roma döneminde özerkti ... ve Bizans döneminde [de] Ege adalarının hükümdarına siyasi olarak bağlıydı ... .
Nikolaos I. Saltelis'in ... belirttiği gibi, 1817'de iki yazıt bulundu ve 1821'e kadar [bunlar] Kydonia Okulu kütüphanesinde [5] muhafaza edildi: biri, diğerlerinin yanı sıra Philetaeros ve Jason adlarının geçtiği anıtsal bir yazıttı, diğeri ise [yine o] dönem[ler]den kalma bir belgenin kalıntısı idi. 1887'de ... bu adadan kaynaklanan ve Poroselini yönetiminin hayırseverlerinden Getasius'un kızları Abbamus ve Manismus'a kutsama bahşedildiğini [gösteren] bir belgeyi yayınladım. Ayrıca Nikandros Moiragenos'u kutsayan klasik bir belgeyi de yayınlamıştım ... . Mionnet'in ... [sikkelerinde] Poroselin'e ait on nadir sikke vardı ve bunlardan biri Barthelemu tarafından [da] anılmaktadır, ancak bunların hepsi imparatorluk Yunan sikkeleridir ve Roma dönemine ait kalıntılardır. Bunlar Pallas, Poseidon, Tyche, Nemesis, Hygieia, Asclepius, Telesphorus, bir yılan, bir sunakta üç kedi, bir yunus üzerindeki bir kanca, Dindar Antoninus [Antoninus Pius], Caracalla, Julia Sebaste, Faustina, Septimius Severus ve diğerlerini tasvir etmektedir. Poroselini, yüksek atış kulesinden dolayı Pyrgos olarak da bilinir (abç.) ve arazinin yaklaşık yarısı kayalık olduğu için yılda yaklaşık 1.000 [birim] tahıl üretir [ve Ada,] keklik avcılığıyla ünlüdür. ..." (Drakos,1895:8-11).
 |
| (resim-02) Drakos'un "Por(d)oselini" Adası'nı anlatmaya başladığı 8. sayfa. (kaynak: Ayvalık Bibliyografyası, kaankoksal.com.tr) |
---DİPNOT
[1] Kaprakta şunlar yazılıdır: "EFSTRATIOS I. DRAKOSMOSCHONISIKÜÇÜK ASYA'dakiYÜZ ADALAR[ya da] ŞİMDİKİ ADIYLAMOSCHONISIA
“Ey vatanım, seni şimdi ne kadar çok hatırlıyorum!”(Evrip. Míd. 329)
[Euripides'in Medea'sı, 329. satır]BİRİNCİ CİLTATİNA
1895
[1] Herakles Sütunları (Herkül Burnu) [Ἡράκλειαι Στῆλαι], Cebelitarık Boğazı'nın girişini çevreleyen burunlardır.
[2] Hareketli kollar ve ışık kaynağı olan ateş aracılığıyla bir kuleden diğerine bilgi aktaran ve ilk telgraf sistemi sayılan bir askeri iletişim yöntemidir.
[3] Aristoteles'in yazıda verilen sözünü başka bir yazılı kaynaktan okuyamadım. Daha doğrusu Aristoteles hakkında yeterli araştırma yapamadım. O nedenle bu bölümü "şimdilik" atlamaya karar verdim.
[4] Ayvalık Akademisi 1800 yılında inşa edilmiş ve 1821 haziran ayında çıkan olaylar sırasında da yıkılmıştı. 1830 veya 1831 yılında, akademi "lise" [gymnásio] olarak yeniden inşa edildi ve açıldı (Köksal,30 Nisan 2026). Yazar "Kydonia Okulu" diyerek bu kurumdan bahsetmektedir.
Μικρασιαναί πραγματείαι ιστορικαί και τοπογραφικαί, Atina: (yay. y.).
son erişim tarihi: 4 Ekim 2026.
son erişim tarihi: 4 Ekim 2026.
son erişim tarihi: 4 Ekim 2026.
