 |
| (resim-01) Troya yerleşmesinde bulunan Roma Yolu parçası. (kaynak: troycultureroute.com) |
Roma uygarlığı MÖ 8. yüzyılda, İtalya Yarımadası'nda "şehir devleti konfederasyonu" olarak kurulan; monarşi, oligarşi, cumhuriyet ve otokratik imparatorluk evreleri yaşadıktan sonra yaklaşık 476 yılında veya 1453 yılında yıkılan bir devlet idi. Kurulan bu "rejim", Batı ve Doğu olarak 395 yılında ikiye bölündü ve Batı Roma Devleti 476 yılında, Avrupa ve Kuzey Afrika'da yeni ülkeler kurularak yıkıldı. Bizans İmparatorluğu olarak adlandırdığımız, Roma'nın Asya ve Doğu topraklarında kurulan Doğu Roma Devleti ise 1453 yılına kadar varlığını korudu (harita-01).
 |
| (harita-01) Bu harita bir "animasyon GIF" dir ve yaklaşık 2200 yıl süren Roma uygarlığının tüm evrelerini sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Haritaya göre Roma ardıl devletleri 1461 yılında tarih sahnesinden çekimiştir. (kaynak: wikimedia.org) |
Birçok gelişmeye tanıklık etmiş ve "çok uzun sürmüş" bu uygarlıkla ilgili ve nerdeyse tümü başarılı "sayısız eser" yazıldı. Okur Roma uygarlığı veya İmparatorluğu hakkında yazılmış eserlere erişim konusunda sıkıntı çekmeyecektir. Ben sedece, isteyen okurlar için Eskişehir Orhangazi Üniversitesi tarafından hazırlanan ve yıllara bağlı olayları gösteren bir kronojiyi vermekle yetineceğim [isteyen okur kronolojiyi buradan indirebilir].
Daha önce "Tabula Peutingeriana'da Ayvalık yakın çevresi" adlı blogumda da yazmıştım;
"... Roma İmparatorluğu kara yollarına, Latince "viae" demekteydi. Bu sözcük; taşıma, getirme ve götürme anlamına gelen Latince "vehere" adından türetilmişti. Viae'lerin yapım ve bakımında büyük deneyimler kazanan Romalılar, bu yolları öncelikle atlar ve atlı arabalar için tasarlamışlardı. Atlı arabalar ticari ve yönetsel alanda olduğu kadar aynı zamanda Roma askerlerinin de çabuk ve emniyetli sefer yapmalarını sağlıyordu. Bu yollar aynı zamanda, İmparatorluğun çöküşüne de neden olan saldırı ve isyanları da teşvik etti.
Roma yolları bir özel "yol adı" alırdı. Bu ad, çok kez olduğu gibi yolun yapımına karar veren yetkilinin adı olurdu. Yolun kaplamasını tümden değiştiren veya yol güzergahını farklılaştıran kişinin adı da yola verilebilirdi. Bu durumda yolun eski adı değişirdi.
[Bu yollar üçe ayrılır dı;]1. Viae publicae (kamu yolları), viae consulares (yabancı üikelere giden yollar), viae praetoriae (muhfız yolları), viae militares (askeri yollar). Bu yollar kamu giderleriyle inşa edilen ve bakımı yapılan, arazisi devlete ait olan kamuya ait ana yolları içeriyordu.2. Viae privatae (özel yollar), viae rustikae (kırsal yollar), viae glareae (taşlıklar), viae agrariae (çiftlik yolları). Bu yollar toprakları kendilerine ait olan ve bunları kamu kullanımına tahsis etme yetkisine sahip olan özel kişiler tarafından inşa edilen özel veya kırsal yolları içeriyordu.3. Viae vicinales (köy yolları). Bu yollar köylerde, bölgelerde veya kavşaklarda bulunan ve bir yerleşim yerine veya köye doğru giden yolları kapsıyordu. Bu tür yollar ya bir ana yola ya da ana yolla doğrudan bağlantısı olmayan diğer komşu yollara bağlanıyordu. Bunlar, kamu veya özel fonlar veya malzemelerle inşa edilmiş olmalarına göre kamu veya özel olarak kabul ediliyordu.
Öncelikle Roma yol inşaatı yapımcıları, standart bir genişlik hedeflemişlerdi. Roma yolları fiziksel olarak 3,25 mt ve daha genişti ve tekerlekli araçlar için planlanmıştı. Ancak yollar 1,10 mt ile 7 mt arasında inşa edildi. Bir dizi doğal afet nedeniyle yollar bugün çok engebeli görülse de zamanında çok daha düz bir yüzeyle inşa edilmekteydi. Bu, inşaat maliyetlerini artırıyordu ancak yol bakım giderlerini de en azda tutuyordu. Birçok yol uzun bir cetvel gibi düzdü, ancak Romalı tasarımcılar eğimi de kullanıyorlardı. Normal arazide %10-12, dağlık bölgelerde ise %15-20 eğimi kullanıyorlardı.
1. Via terrena: Düzleştirilmiş ve sıkıştırılmış topraktan yapılmış düz yol.Yollar yalnız niteliklerine göre değil, aynı zamanda yapımında kullanılan malzemelere ve izlenen yöntemlere göre de ayrı adlar alıyordu. Yine Ulpian'ın sınıflandımasına göre bu yollar:3. Via munita: Çokgen bloklarla veya volkanik kayalarla inşa edilmiş yol.2. Via glareata: Çakıllı yüzeyli toprak yol.Hem askeri ve hem de ticari etkinlikler için kullanılan yolların, planlaması ve inşası ciddi bir özen gerektirmekteydi. Bir kısmı günümüze kadar ulaşan bu yolların "en kesitleri" şöyle idi [(resim-02)]:
 |
| (resim-02) Roma karayolları yapımını gösteren bir en kesit. (kaynak: kolibri.teacherinabox.org.au). |
A - Düzleştirilmiş ve sıkıştırılmış doğal toprak.
B - İri çakıllar ile oluşturulan stabilize zemin, statumen.
C - Kırık taşlardan ve kireçten yapılan bir tür grobeton, audits.
D - Kırık çömlek parçaları ve kireç karışımı ile oluşturulan bağlayıcı yatak, nucleus.
E - Silis ya da traverten çokgen bloklarla yapılan kaplama tabakası, dorsum. Bu katman yağmur veya suyu uzaklaştırmak için eğimli olarak tasarlanmıştır.
F - Yolun her iki tarafında yükseltilmiş yaya kaldırımı, crepido veya margo.
G - Kenar taşı, umbones.
Bu en kesitin canlandırma resmi ise şöyledir [(resim-03)]:
 |
| (resim-03) Roma yol yapımı canlandırması. (kaynak: facebook.com) |
... [Çalıştığım] bölgedeki Roma yolu hakkında British Institute'nün geliştirdiği harita ise şöyledir [(harita-02)] (a. bkz. French,2016:24)
 |
| (harita-02) Roma yollarını gösteren harita. (kaynak: French,2016:24) |
Bölgeden yani Ayvalık ve yakın çevresinden geçen, Perinthos [Πέρινθος] (Marmaraereğlisi)'nden başlayan, dört Roma İmparatorluğu yolu [daha] bulunmaktaydı. Bunlar:
1. Viae Vateria,2. Viae Asiana,3. Viae Galectica ve4. Viae Augusta Nova idi [(resim-04)].
Bu yollar, viae Egnatia ile bugün Arnavutluk olarak anılan bölgede kurulu Dyrrhachium Thema'sına ve viae Domitiana ile bugün Meon bataklığı olarak anılan, Don Nehri kıyılarındaki Tanais [Τάναϊς]'e bağlanıyordu. Ayrıca bu yol sistemi, Marmaraereğlisi'nden ayrılan viae Militaris ile Trakya üzerinden Avrupa'ya da bağlanılıyor idi.
 |
| (resim-04) İncelenen bölgeden geçen dört Roma yolunu gösteren harita. (kaynak: informationisbeautifulawards.com) |
Anadolu'da çok sayıda bağımsız olarak inşa edilmiş yollarda vardı, ancak bunlar arasında bağlantılar kuran ve bunu yol sistemi diyebileceğimiz bir ağa dönüştüren Roma İmparatorluğu oldu. Daha önce bu ağın kurulamaması, Anadolu'daki devletler arasındaki güç dengesi kurma çabaları veya Anadolu coğrafyasını tümüyle kapsayan bir yapının -örneğin bir imparatorluğun- yokluğundan kaynaklı olabilir.
Roma İmparatorluğu, I. yüzyılın sonlarında Avrupa'yı doğuda Fırat Nehri'ne ve güneyde Kuzey Afrika'ya bağlayan ana yollar aracılığıyla topraklarını genişlettiğinde, Anadolu'da sistematik ve kapsamlı bir iletişim ağı geliştirildi. II. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, bu yol ağı, Anadolu'da yönetim ve politika gelişimi için hayati önem taşıyan güzergahları oluşturdu. Romalılar, II. ve III. yüzyıllarda kullanılan doğu-batı güzergahlarını korudular ve daha da geliştirdiler. Yol yapımına devam ettiler ve İmparatorluk döneminde Anadolu'da döşeli yollar oluşturdular.
(Köksal,24 Mart 2026)Anadolu'da ilk Roma yolunu MÖ 129 - MÖ 126 yılları arasında Manius Aquillius'un ... inşa ettiği bilinmektedir. Anadolu'nun bazı kısımları MÖ birinci yüzyıl boyunca kademeli olarak Romalıların egemenliği altına girdi ve yeni yollar inşa edildi. MS birinci yüzyılda ise Anadolu'nun tüm illerinde ticari ve askeri amaçlarla yeni yollar inşa edildi. İstanbul, Kalkedon (Kadıköy)'dan Ancyra (Ankara) üzerinden Kilikya Kapıları'na veya Caesarea (Kayseri) üzerinden Fırat'a uzanan kuzey yolları, MS birinci yüzyılın sonlarına ve ikinci yüzyılın başlarına doğru önem kazandı. Yeni yolların inşası sonucunda Bitinya, Pamfilya, Likya, Galatya, Kilikya, Kapadokya ve Pontus illerinde yeni yollar oluşturuldu. Romalılar, hangi şehir ve yerleşim yerlerinin askeri açıdan en büyük öneme sahip olduğunu dikkate alarak yol yapımına veya onarımına öncelik verdiler. Sonuç olarak, Anadolu şehirleri arasında askeri erişilebilirliği mümkün kılan ve insanların ve malların illerden sınırlara ve siyasi merkezlere hareketini sağlayan güzergâhlar boyunca istasyonlar ve garnizonlar inşa edildi (French,2012.a vd.).Anadolu'daki ana Roma yol ağının tam gelişimi IV. yüzyıldan sonra gerçekleşmiş gibi görünüyor. Mevcut yolların bakımı da Roma imparatorları tarafından önceliklendirilmişti ve kilometre taşları, gerçekleşen tüm onarımlar hakkında bilgi verdiği için önemlidir. ..."
Roma yolları ve "mesafe taşları" konusunda yürütülen "müthiş" bir çalışma, 2012 yılından itibaren Ankara'da merkezi bulunan British
Institute of Archaeology tarafından kitap haline getirildi ve David H. French, Küçük Asya'daki Roma yolları ve kilometre taşları [Roman roads & milestones of Asia Minor] adı ile 10 cilt olarak bu çalışmayı yayımladı (French,2014 ve French,2016) (resim-05).
 |
| (resim-05) Roman roads & milestones of Asia Minor'ün birinci cildinin kapağı. (kaynak: HKK,2026) |
Çalışma "müthiş" idi çünkü; Enstitü, bibliyografyasında sunduğu kaynaklar üzerinde bir yüz yılı aşan süre boyunca muazzam bir tarama yapmış, onlarca yıl boyunca tüm Anadolu coğrafyasını gezmiş, çizmiş ve fotoğraflamış sonra ise, "gerçeğe en yakın biçimi ile" Roma Yol Ağını belirlemişti.
Benim çalışma alanım olan Çanakkale-Balıkesir-Manisa-İzmir "dikdörtgeni" olduğu için, özetle tanıttığım bu çalışmadaki D1, D4, D5, D6, E1 ana güzergâhları ve bunarla ilişkili yan güzergâhları ele alacağım.
D1 - Ephesus - Pergamum - Lampsacus - Cyzicus arası güzergâh:
Güzergâh Selçuk, İzmir yakınlarındaki Kuşini Mağarası'ndan (Pranga Çiftlik Köyü) başlamaktadır. Şimdi mağara haline gelen bu maden ocağı yıllar boyunca Efes'te kullanılan beyaz memerlerin çıkarıldığı ocak idi (resim-06).
 |
| (resim-06) Kuşini Mağarası Selçuk, İzmir. (kaynak: tr.wikiloc.com) |
Büyük olasılıkla bu mermerler önce Ephesus kentine geliyor sonra belki gemiler ile başka bölgelere gönderiliyordu. Varsayımsal güzergâha yapılan bir ek te "varsayımsal Efes Limanına" dairdir.
Bulunan "mesafe taşlarına" (milestones) göre çıkartılan D1 güzergâhı 27 yerleşmeden geçmektedir. Bu yerleşmeler şöyledir:
01. Selçuk, Pranga Çiftlik02. Belevi03. Sağlık04. Yeniköy05. Șehitler06. Torbalı07. Kușcuburnu08. Gaziemir09. İzmir10. Menemen11. Aliağa12. Kazıkbağları13. Dereiçi14. Kurfallı15. Ovacık16. Așağı Kırıklar17. Dikili18. Armutova19. Avcılar20. Ayvacık21. Kızılköy22. Türkmenli23. Çanakkale24. Misakça25. Șirinçavuș26. Beyköy27. Edinci
Haritada "saydam siyah" olarak belirtilen liman bölgesi, -beki de yaklaşık 1500 yıl boyunca- alüvyon birikmesi ile dolan ve bu nedenle denize doğru genişleyen kara parçasıdır (harita-03). Okur Yoncaköy veya Özdere'ye doğru yapacağı kısa bir gezintide bile bu alüvyon meselesini gözlemleyebilir.
 |
| (harita-03) D1 Yolu Ephesos-Belevi (Belevi Mausoleumu) arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
Yol güzergâhı büyük olasılıkla MÖ IV.yüzyılda yapıldığı düşünülen Belevi Anıtmezarı'nın önündeki sazlığın yanından geçmekteydi (resim-07).
 |
| (resim-07) Belevi Anıtmezarı ve önündeki sazlığı gösteren bir canlandırma resim. (kaynak:Heinz,2017) |
Yol Belevi'nden Kuzey'e dönmekte, Metropolis [1] ve Symirna Antik kentlerini geçmekteydi (harita-04).
 |
| (harita-04) D1 Yolu Belevi-İzmir arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
 |
| (harita-05) D1 Yolu İzmir-Kazıkbağları arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
D1 Yol güzergâhı Kazıkbağları yerleşmesi sonrasında Pergamum ve Elaea'ya uğramaktaydı (harita-06).
 |
| (harita-06) D1 Yolu Kazıkbağları-Bergama-Dikili arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
D1 Yolu Elaea'den sonra denize paralel olarak ilerler ve Adramittium'u geçerek Troas'a doğru ilerler. Güzergâh varsayımında yol düz gitmemekte, Assos'a uğramak için Ayvacık'tan D58 yolu (haki yeşili yol) ile yeniden denize doğru sapmaktadır (harita-07).
 |
| (harita-07) D1 Yolu Dikili-Ayvacık arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
Anımsarsanız bu güzergahı "Tabula Peutingeriana'da Ayvalık yakın çevresi" adlı blogumda da ele almıştım. Tabula Peutingeriana'da Ayvalık > Elatia (Herakleia), Altınova > Attalia, Keremköy > Corifanio (Coryphas) ve Edremit > Adramitio olarak anılmakta idi. Ama bu haritanın orijinali olmadığı da bir gerçektir. Harita, 1508 yılında Konrad Peutinger'in miras yoluyla bu belgeyi edinmesi ile gün yüzüne çıkmıştır.
D1 Yolu Ayvacık'tan sonra Kuzey'e yönelmektedir. Üç bağlantı noktasında ise; D58 (yeşil yol) ile Kızılköy'den Alexandria Troas'a, D59 (kırmızı yol) ile Çanakkale'den Ilium'a ve D60 ile (lacivert yol) Abydus'a bağlanmaktadır (harita-08).
 |
| (harita-08) D1 Yolu Ayvacık-Çanakkale arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
D1 Yolu Lampacus'a kadar düz gittikten sonra Marmara Denizi'nin paralelinde Cyzicus'a kadar varmaktadır (harita-09).
 |
| (harita-09) D1 Yolu Çanakkale-Lapseki-Erdek arası. (kaynak: French,2014:23-24 | harita: HKK,2026) |
D4 - Pergamum - Apollonia - Hadrianuthera - Cyzicus arası güzergâh:
Bulunan "mesafe taşlarına" göre çıkartılan D4 güzergâhı 2 yerleşmeden geçmektedir. Bu yerleşmeler şöyledir:
01. Bergama, Pașaoğlu Çiftlik02. Köseresul
D4 Yolu Cyzicus (Erdek, Balıkesir)'dan başlayıp Hadrianuthera (Balıkesir) ve Apollonia (Sarıca, Bergama, İzmir)'yı geçerek Pergamum (Bergama, İzmir)'da bitmektedir.
Güzergâh Cyzicus'dan yaklaşık 20 km sonra C1 (kahverengi yol) güzergâhı ile Uluabad Gölü'nün Kuzey'ini izleyerek -ad benzerliği- Apollonia (Gölyaka, Bursa) üzerinden Prusa ad Olympum (Bursa)'a bağlanır. Aynı yol üzerinden yaklaşık 50 km sonra C6 (mor yol) güzergâhı ile Miletopolis (Mustafakemalpaşa, Bursa) üzerinden, gölün Güney'ini izleyerek te Bursa'ya bağlanılmaktadır. Yol Hadrianotherae üzerinden D56 (pembe yol) ile Hadriania (Dursunbey, Bursa)'ya ve D55 (kırmızı yol) ile Batı'ya dönmekte ve Adramytteion (Burhaniye, Balıkesir)'a, dolayısı ile D1 yoluna bağlanmaktadır (harita-10).
 |
| (harita-10) D4 Yolu Erdek-Çayırhisar-Sarıcalar-Bergama arası. (kaynak: French,2014:24 | harita: HKK,2026) |
D5 - Smyrna - Magnesia ad Sipylum - Thyatira arası güzergâh:
Çok önemli bir yol olmasına karşın bu güzergâhta bir adet mesafe taşı bulunmuştur. Bu güzergâh İzmir ile Akhisar arasında bağlantı sağlayan bir yoldur ve imparatorluk öncesinde de bu yol kullanılmıştı.
Dönemi boyunca önemli bir yerleşme olan Thyatira (Akhisar) bir çok yerleşmeye de bağlantılı idi. Bunlar şunlardı: D31 yolu (lacivert yol) ile Apollonia (Sarıca, Bergama, İzmir), D32 yolu (açık turuncu yol) ile Stratonicia (Siledik Köyü, Kırkağaç, Manisa)'ya, D33 yolu (koyu kırmızı yol) ile Attalia (Selçikli Köyü, Akhisar, Manisa)'ya, D34 yolu (koyu turuncu yol) ile Iluia Gordos (Gördes)'e, D54 yolu (açık mor yol) ile Apollonis (Sakarkaya Köyü, Akhisar, Manisa)'e ve E1 yolu (koyu mor yol) ile Hermocapela (Dereköy, Akhisar, Manisa) üzerinden Bergama'ya bağlanıyo idi (harita-11).
 |
| (harita-11) D5 Yolu İzmir-Manisa-Akhisar arası. (kaynak: French,2014:25 | harita: HKK,2026) |
D6 - Smyrna - Sardis arası güzergâh:
Bu güzergâh kısa ve çok kullanılan bir yol idi. İzmir'den başlayıp Salihli'ye yaklaşık 10 km uzaklıkta bulunan Sardes, uzun süre bölgenin önemli ticaret noktalarından bir oldu.
D6 yolunda; Altındağ (Bonova, İzmir), Bornova, Pınarbașı, Hacılar, Belkahve ve Kıllık'ta mesafe taşları bulunmuştur. D6 yolu (yeşil yol) bugün Turgutlu olarak adlandırılan yerden D39 yolu (turuncu yol) ile Metropolis (Yeniköy, Torbalı, İzmir)'e ve oradan da D1 yoluna (koyu kırmızı yol) bağlanarak Efes Limanı'na kadar gidiyordu. Ayrıca bu yol, D5 yolu (kahverengi yol) üzerinden Manisa ve İzmir'e de varıyordu. Sardis E1 yolu (mavi yol) üzerinden de Thyatira'ya bağlanıyordu. Son olarak Turgutlu'yu geçince D53 yolu (mor yol) ile de Manisa'ya bağlanılıyodu (harita-12).
 |
| (harita-12) D6 Yolu İzmir-Sart arası. (kaynak: French,2014:27 | harita: HKK,2026) |
DEVAM EDECEK
Anadolu yol güzergahları 7: Bizans Dönemi Yolları
ÖNCEKİ BLOG >
Anadolu yol güzergahları 5: Ahameniş (Pers) Kral Yolu
---DİPNOTLAR[1] Metropolis [Μητρόπολις] Antik kenti, Yeniköy Torbalı, İzmir'de bulunan bir tepede kurulu idi. Antik Ionia Bölgesi içindeki kent, Efes'e 30 km, İzmir'e ise 40 km uzaklıktadır ve Küçük Menderes havzasına hakim konumdadır.
---
KAYNAKÇA
Altun, S. (2011).
İonia bölgesinde Roma İmparatorluk Döneminde yol ağları (Tez No. 302851) [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi].
Altun, S. (2017).
Roma İmparatorluk Dönemi’nde Anadolu'da yollar ve yol ağları (Tez no. 504181) [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi].
French, D. H. (2014).
Roman roads and milestones of Asia Minor Vol. 3: Milestones, Fasc. 3.5: Asia, Londra: British Institute at Ankara.
French, D. H. (2016).
Roman roads and milestones of Asia Minor Vol. 4: The Roads, Fasc. 4.1: Notes on the Itineraria, Londra: British Institute at Ankara.
Güneş, C. (2018).
Bizans Anadolusu’nda askerî ve idarî bir sistem: thema sistemi (VII. yüzyıldan XI. yüzyıla kadar) (Tez no. 537281) [Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi].
Herodotos, -. (1904).
The histories of Herodotus, (çev.) Henry Gary, New York: D. Appleton.
Heredotus, -. (2012).
Tarih (8.b), (çev.) Müntekim Ökmen, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Kaya, D. (2017).
Roma'nın Anadolu'daki doğu sınırı: karargâhlar, köprüler ve yol ağlarının arkeolojik açıdan incelenmesi (Tez No. 467348) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi].
Keklik Doğruyol, T. (2019).
Cappadocia Eyaleti'nin başkenti Kaisareia ve lejyon karargâhı Melitene arasında uzanan roma yolu ve kullanımı (Tez no. 594581) [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi].
Köksal, H.K. (24 Mart 2026).
son erişim tarihi: 21 Haziran 2026.
Oral, N. Ü. (2022).
Roma/Hacı Yolu: Kalkhedon-Nikomedeia-Nikaia-Iuliupolis güzergâhı (Tez no. 735147) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi].
Öncü, Fraiz (2018).
M.Ö. 6. ve 5. yüzyıllarda Achaemenid (Tez no. 526908) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi].
Özkan Kılıç, S. (2011).
Pers hakimiyeti altında Batı Anadolu (Tez no. 287707) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi].
Ramsay, W. (1890).
The historical geography of Asia Minor, Londra: John Murray.
Sever, A. (2017).
Anadolu'da Roma lejyonları: yollar ve güzergahlar (Tez No. 486350) [Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman Üniversitesi].
Talbert, R.J.A. (2014).
Rome's World: The Peutinger Map Reconsidered (2.b), Carolina: University of North Carolina.
