 |
| (resim-01) "ne yazık ki" bu fotoğrafı bir emlak sitesinden aldım. Yani, XVIII. belki de XIX. yüzyılda burada Agio Dimitrio Manastırı binaları vardı. Dolap Boğazının hemen sağındaki burunda Profiti Ilia Manastırı, aşağısındaki burunda ise Evangelismos tis Theotokou Manastırı vardı. Artık üçü de yok... (kaynak: hepsiemlak.com) |
Geçen hafta pazartesi günü yayımladığım blog, istemediğim halde "çok uzun oldu" (Köksal,26 Ekim 2026). Ama, hem Ortodoks teolojisini, hem Hıristiyanlık'taki "ruhban sınıfları", hem dini binaları, hem "münzeviliği", hem "Athos (Aynaroz) Dağı"nı, hem "avaton" (kadınsızlık) ilkesini anlatan bir blogdu ve üstelik; önümüzdeki günlerde tartışmaya açacağım, Athos Dağı Manastırları ile Ayvalık ve yakın çevresi arasındaki "bağ/bağlantı/ilişki" (veya "sadece bir rastlantı da olabilir") meselesine de değinmem gerekiyordu.
Manastır dışındaki birçok bilgiyi geçen hafta yazdığım için, bu hafta sizi oldukça "kısa bir blogun" beklediğini söyleyebilirim.
Ama yine de Manastıra da adını veren Aziz Dimitrios'dan "çoz az" bahsettim. Okur artık ne yapacağını biliyordur.
Bina hakkındaki bilgileri bulduğum tek bilimsel tez çalışması olan, Niğdelioğlu'dan derledim (Niğdelioğlu,2000:134-144).
Hani yazıyor ya sağda-solda "ADALET MÜLKÜN TEMELİDİR" diye; yani bu "mülk" mesellesini yeni baştan düşünmeliyiz kanımca, zira girişdeki fotoğrafı bile bir "emlak sitesinden" buldum.
Dostluk ve Saygılarımla,
01. "çok az" AGIOS DIMITRIOS ÜZERİNE
Agios Dimitrios [Άγιος Δημήτριος], yaklaşık 280 veya 284 yılında doğmuş, 303 veya 305 yılında Selanik'te ölmüş bir askerdir. Dimitrios Hristiyanlığın önemli şehitlerinden biridir. Selanik'te aristokrat bir ailenin oğlu olarak doğdu. Roma ordusunda hızla yükselerek 22 yaşında yüzbaşı rütbesine ulaştı. İmparator Diocletian döneminde, Tetrius [1] Galerius Maximianus'un komutasındaki Roma ordusunda subay olarak görev yaparken Hristiyan oldu ve İmparator Diocletian'ın "Hristiyanlığın reddiyle ilgili" fermana karşı geldiği için 303 yılında (veya 305) Selanik'te hapsedildi. Burada şehit edildi.
Selanik kentinin, askerlerin, tarımın, köylülerin ve çobanların koruyucu azizi olarak kabul edilir. Her yıl 26 Ekim tarihinde (Ortodoks Kiliseleri'nin esas aldığı Jülyen Takvimi'ne göre 8 Kasım, Roma Katolik Kiliseleri'ne göre 9 Nisan) bir bayram olarak kutlanır (resim-02).
 |
| (resim-02) Agios Dimitrios'un askerliğini gösteren bir resim. (kaynak: pixabay.com). |
02. Agios Dimitrio [Αγίου Δημητρίου] Manastırı
Agios Dimitrio Manastırı, bizim bugün Alibey Adası dediğimiz yerde, Mevlana Caddesi'nin Batı'sına denk düşen kısmen zeytinlik bir arazide bulunuyor idi. Niğdelioğlu çalışmasında, Manastır binasında kullanılan ve "... ilk yerleşim[de olduğu] gibi tamamen yöresel granit taşlarından ..." söz ederek, yapılış bilgisi kayıtlara geçmeyen bu binanın, Ayvalık Adaları'ndaki ilk Manastır binalarından biri olabileceğini yazar (Niğdelioğlu,2000:134).
Bina, deniz kıyısından yaklaşık 350 metre uzaklıkta ve deniz seviyesinden de yaklaşık 40 metre yüseklikte inşa edilmişti. Tez çalışması sırasında belgelenen Manastır Kilisesi'nin ise, kullanılan "sarmısak taşı" ve "kireç harcı" nedeniyle, onarımının 1840'lı yıllarda yapıldığı düşünülmektedir. Ayrıca sarnıçın da bu yenileme sırasında yapıldığı düşünülebilir. (Niğdelioğlu,2000:134)
Niğdelioğlu çalışmasını yaptığı yıllarda, yapıda Kilise dışında bir bina ile karşılaşmadığını, Manastıra ait ise sadece duvar kalıntıları gördüğünü yazmıştır.
"... Manastırın avlusunda hafif doğu yöne kaymış küçük bir kilisesi bulunmaktadır. küçük alt avluda fırının yanındaki mekan ile, manastırın toplam 10 binası bulunduğu görülmektedir. ..."
demiş ve Ali Onay ile yaptığı söyleşiden yola çıkarak binaların tek katlı olduğunu da belitmiştir. (Niğdelioğlu,2000:135)
Yapıların yok olma sürecini ise çalışmasında şöyle yazmıştır:
"... Manastıra ulaşımı sağlayan yol günümüzde mevcut değildir. Önceleri 4 metre genişliğinde iki tarafi duvarlarla diğer arazilerden ayrılmış, manastır kapısına kadar giden bir yol bulunmaktaydı. Fakat bazı tarla sahipleri, eski duvarları yol üzerine çıkartmak suretiyle kendi arazilerini genişletmişler, sonuçta yol ortadan kalkmıştır. 1983 yılında geçen kadastro da bu yolun varlığının farkına varmamış, yolun varlığından haberdar kişiler de bunu kadastroculara söylemediklerinden, yol belgeler üzerinde de tamamen ortadan kalkmıştır. ..." (Niğdelioğlu,2000:134)
Kültür Envanteri sitesi yapının harita konumunu şöyle vermektedir (harita-01):
 |
| (harita-01) Agios Dimitrio Manastırı arazisinin uzay görüntüsü. (mor daire Manastır arazisini göstermektedir). (kaynak: kulturenvanteri.com) |
Niğdelioğlu çalışmasında (Ali Onay'ın tanıklığı ile) Manastır binasının mimarisini şöyle anlatır:
"... ana giriş batı yöndedir. Manastırın avlusunda hafif doğu yöne kaymış küçük bir kilisesi bulunmaktadır. Ana girişin bulunduğu batı avlu duvarına bitişik beş mekan, kuzey avlu duvarına bitişik 4 mekan ve küçük alt avluda fırının yanındaki mekan ile, manastırın toplam 10 binası bulunduğu görülmektedir. Bunların tek katlı yapılar olduğu Ali Onay tarafından belirtilmiştir. Manastır yaklaşık olarak 1300 metrekarelik bir arazi üzerine inşa edilmiştir. Kilise'nin bulunduğu avlunun doğusunda, asıl avludan daha düşük kotta bir küçük avlusu daha bulunmaktadır. Bu avluda da bir fırın ve hangi amaçla kullanıldığı tespit edilemeyen iki mekanlı, kare planlı yapı bulunmaktadır. Küçük avlunun da çevresi duvarlarla çevrilmiştir. Üst avludan bu küçük avluya geçiş küçük bir kapıdan merdivenle sağlanmıştır. Kilisenin güney yönünde manastırın sarnıcı bulunmaktadır. ... Suyun sarnıca dağdan künkler yardımıyla getirildiği bilinmektedir. Bu zaten sarnıcın doğu kenarındaki su terazisinden de anlaşılmaktadır.Manastırın ayakta kalan tek yapısı kilisesi'dir [Tezin hazırlandığı 2000 yılındaayakta olan bu kilise de YIKILMIŞTIR]. Diğer yapıların ve avlu duvarlarının yer yer kalıntıları görülmektedir. Fakat bu duvar kalıntılarının da yükseklikleri en fazla 1-2 metreye kadar olduğundan, yapıların mimari tarzları hakkında bir ipucu vermemektedir. Yapının eski fotoğrafı da bulunmadığından, yıkılmadan önceki hali ancak temel kalıntılarından anlaşıldığı kadarıyla bilinmektedir (abç.). Kilisenin ayakta kalma sebebi de 1840'lı yıllardan sonra tekrar inşa edilmesi ve inşasında kireç harç kullanılmasıdır. Aynı zamanda yöresel granit taşı ve sarımsak taşı da kilisenin inşasında kullanılmıştır....
Bunun dışında manastırın kilisesinin bulunduğu avlunun eskiden tamamen granit taşlarla döşeli olduğu Ali Onay tarafindan belirtilmiştir. Manastırın avlu duvarlarından kısmen ayakta kalan bölümleri incelendiğinde, bu duvarlarda da yöresel granit taşı ve bağlayıcı olarak da toprak harç kullanıldığı görülmektedir. ... Ayrıca bu duvarlarda belli aralıklarla ahşap hatıllama yapıldığı da göze çarpmaktadır. ... Manastırda tuğla kullanımı sadece su terazisinin üst kısmında görülmektedir ki bu da 1821 ayaklanmasından sonra inşa edilmiştir. ... Avlu duvarlarının köşe taşlarının da Nasos beldesinden getirilen taşlar olduğu tespit edilmiştir. ... Manastırın yıkılmış yapılarının yapı taşlarının (granit) bir kısmı da kilisenin doğusunda yığın halinde durmaktadır. ..." (Niğdelioğlu,2000:135-136) (plan-01)
 |
| (plan-01) Agios Dimitrios Manastırı Planı (ölçeksiz). (kaynak: Niğdelioğlu,2000:137) |
Yorulmaz'dan alıntı yapmak bir format haline geldi. Ahmet Yorulmaz eserinde:
"... 3. Ayos Dimitriyos:Doğuya bakan yönde, yel değirmenlerine yakındı, deniliyor. Kalıntısını bile bulamadık. ..." (Yorulmaz,2011.166).
NASIL ULAŞABİLİRSİNİZ?
(harita-02) Agios Dimitrio Manastırı ulaşım haritası (ölçeksiz).
yaya olarak: 3 km, 35 dakika
araba ile : 3 km, 3 dakika
(kaynak: google haritalar | harita: HKK,2026)
DEVAM EDECEK...
---DİPNOT[1] Tetrarşi [τετραρχία], Antik Roma'da yaklaşık 3. yüzyılın sonlarında devleti daha kolay idare edebilmek için uygulanan dörtlü hükûmet sistemidir. Buna göre imparatorluk idarî açıdan iki kısma ayrılıyor ve her birinde iki augustus hâkim oluyordu. Her iki augustus, kendilerine birer sezar atayacaktı. Augustus'ların görev süreleri dolduğunda bu sezarlar, yeni augustus'lar olarak idarenin başına geçeceklerdi.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder