 |
| (resim-01) Evangelismos tis Theotokos Manastırı'nın uzaydan görünümü. (mor daire Manastır'ı, yeşil daire ise Kırlangıç Fabrikası'nı göstermektedir.) (kaynak: kulturenvanteri.com) |
Evangelismos [Ευαγγελισμός] Helencede "müjde", Theotokos [Θεοτόκος] ise "Tanrı'yı doğuran" anlamına gelmektedir ve İsa'nın annesi Meryem için kullanılan bir "saygı ünvanı"dır.
Luta İnciline göre başmelek Cebrail [Αρχάγγελος Γαβριήλ], Nasıra'da Meryem'e görünür ve ona Tanrı'nın Oğlu İsa Mesih'i doğuracağını müjdeler. Bu olaya "Meryem Ana'nın Müjdesi", Evangelismos tis Theotokos [Ευαγγελισμός της Θεοτόκος] denir ve Doğu Kiliseleri her yıl 25 Mart'ı, dini bir bayram olarak kutlar.
Benzer bir aktarım İslam'da da vardır. Kuran'da baş melek Cebrail insan kılığına girer ve Meryem suresi 19-21. ayettlerde gelişen konuşmalar ile Meryem'in "bir erkek çocuk doğuracağını" söyler. Bu Meryem'e, "İsa'nın doğacağının müjdelenmesi" olayıdır.
Evangelismos tis Theotokos Manastır'ı, Drakou'nun ne 1881 ne de 1889 veya 1895 yılında yayımlanan kitaplarında anılmadığına göre, büyük olasılıkla 1895 sonrasında yapıldı. Manastır'dan ve buradaki binalardan bahseden kişi ise Niğdeloğlu çalışmasında çevirisi yapılan Karaiskaki olmuştur (Karaiskaki,1973;Niğdelioğlu,2000:119-121).Dostluk ve Saygılarımla,
Evangelismos tis Theotokos [Ευαγγελισμός της Θεοτόκου] Manastırı
"... Evangelistria Manastırı, Moskonisia (Cunda) Adası'nın güney doğusunun en ucunda, Ayvalık'ın karşısında, alçak, kısmen düz ve çıplak bir tepeciğin üzerinde kurulmuştur. Tepe susuz ve bütün rüzgarlara açık olduğundan ağaçlardan yoksundu. Manastır konum itibariyle zengin bir manzaraya sahipti. Doğu yönden Ayvalık'ın her tarafını, kuzeyden Dolap Boğazı'nı, Edremit Körfezi'ni ve adaları, güneyden bütün Ayvalık Körfezi'ni, batıdan Büyük Ada'nın bir kısmını ve Dalyan Boğazı'nı görebiliyordu. ..." (Niğdelioğlu,2000:119).
Manastır hakkında tek yazılı bilgiyi, bir Alibey Adalı olan Karaiskaki'nin 1973 yılında yayımladığı kitabında şöyle yazıyor:
"... Evangelistria bir kadın manastırı olarak daima bakımlı ve bembeyazdı. Tepenin üzerinde beyaz güvercin gibi idi. Son yıllarda çalışkan zeki bir başrahibenin idaresi altında, birkaç rahibe ile beraber sakin, alıştırma ve dua ile yaşıyorlardı. Ama yalnız onlarla değil. Safi altın elleri vardı, ne kadar güzel elişleri çıkıyordu ellerinden, harika dokuyorlardı. Ağır yünlü battaniyeler, şayaklar, parlak keçi kılından yatak örtüleri ki kendileri bükerek zevkle, çeşitli renklere boyuyorlardı. İpekli gömlekler, bayanlar için ipekli buluzlar, ipekli çarşaf ve yastıklar gelinlik kızlar için. Kendileri çıkarıyordu ipeği ipek böceğinden, kendileri taşıyordu çeşitli yerlerden dut yapraklarını.
...
Bahçe yuvarlak ve uzun tanklarla çok renkli bir çiçek bahçesi idi. Ağaçları yoktu orada ama çok çiçekleri vardı kilise etrafinda, bunları avlu duvarları rüzgardan koruyordu.
...
Stoa bir örtü teşkil ediyordu sarımsak taşından kolonların üzerinde, ayinden sonra geziye gelenler dinlenmek için, ayini yaptıran bayanın sunacağı kahveyi içmek için, oradan seyrediyorlardı açık denizi ve adaları. Çekici ve büyüleyici adalar denizini ki, bizim diyorlardı. Ve onun için bütün adalılar gururlu idiler.
Kilisenin içi basitti ve sade Bizans ritmindeydi. Meryem Ana'nın büyük bir ikonu, kendisine mal edilen inanılmaz, hayret uyandıran olaylar, mucizeler. Denizciler diyordu ki; firtınalı, karanlık, çalkantılı kış gecelerinde, güney veya kuzey liman girişini gemiler kullanamadıkları zamanlar, Evangelistria Kilisesinin üstünde yol gösteren bir ışık ve bu ışığı daima Evangelistria yaktyordu. Onun için eksik olmuyordu hediyeler sunmaları denizcilerin, ki daima yardımını görüyorlardı. Kandilleri altında bazen altın ve gümüş her cinsten gemiciğin açık yelkenle aslı olduğunu görürdünüz, havada sanki yol almak ister gibi.
Her Pazar günü yaşlı bir papaz ayini yapıyordu. Rahibeler de ilahi okuyorlardı ve her Pazar denizci konuklar eksik olmuyordu. Kiliseye geliyorlardı Evangelistria'yı memnun etmek için ki onların hastalıklarına, işlerine yardımcı 121 oluyordu ve açık denizin temiz havasını alıp dinlenmek için dışarıya bırakıyorlardı sevgili ana elleri gibi adalarını. ..." (Niğdelioğlu,2000:119-121).
Buradan anlaşılacağın üzerere Manastır rahibeler için yapılmıştı ve:
"... Mübedelenin ilk yılarında tertemiz ve el değmemiş bir durumda idi. ... Rahibelerin evleri genişçe kuzey avlu duvarına dayanmıştı. Çatıları kiremitli olan sıra evler yedi tane idi ve bu binaların önünde sütunlar üzerine dayanmış, yapılar boyunca geniş bir stoası vardı. Manastırın batı yönündeki giriş kapısının sağında ise bölümlü bir bina, sol tarafinda da bir sarnıç vardı. Avlunun ortasındaki kilise çatısı kemerle çevrilmiş, üzeri kiremitle kaplı idi. Kilisenin doğu kısmında büyük bir sarnıç vardı. Avlunun güneydoğu köşesinde de ayrı olarak bir ev bulunuyordu. Doğu avlu duvarı ortasında da tuvaletler sıralanmıştı. ..." (Niğdelioğlu,2000:121).
Manastır, yaklaşık 2.700 - 3.000 m2 bir arazi üzerine, sarımsak taşı ve kireçli harç ile çok sağlam olarak inşa edilmişti. Ada'nın en geniş ve yapıları en modern tasarlanan Manastırı idi. Bina, Ayvalık'taki yapıların koruma altına alacağının duyulduğu günlerde, yaklaşık 1965 yılında, sahipleri tarafından bir gecede yıkıldı (plan-01).
Niğdelioğlu çalışmasının 123. sayfasında, Manastır'ın yıkılmdan önceki bir fotoğrafını da vermiş idi. Ancak tez "pdf" formatına dönüştürülürken "kötü" taranmış. İstanbul'da olduğum ve "Ayvalık'ı gezerken"lerimin eski baskıları da Ayvalık'taki kütüphanemde olduğu için, resmi basılı kopyalardan alamadım. Bu nedenle, okur ve Aslı Hanım beni bağışlasın, tezdeki kötü taramayı vereceğim (resim-02).
 |
| (resim-02) "Evangelistria Manastırı yıkılmadan önceki hali" (alt yazı yazarındır) (kaynak: Niğdelioğlu,2000:123). |
Manastırın "enkazına" ait ve "bir rastantı sonucu karşılaşılan iç yaralayıcı" görüntüsü ise aşağıda sunulmaktadır (resim-03).
 |
| (resim-03) Manastır enkazına ait bir görüntü. (kaynak: kulturenvanteri.com | fotoğraf: Murat Kurtel,2023) |
Ahmet Yorulmaz eserinde Manastır hakkında şunları yazmıştır:"... 8. Kızlar Manastırı (Evangelistriya)Bu manastır Sarmısak Taşı'yla, çok sağlam bir biçimde yapılmıştı. Sahibi tarafından, daha çok gelir elde etme düşüncesi ve tercihleriyle yerle bir edilmeseydi, sanırız turizme yönelik çok değerli, çok tipik bir yapıya dönüştürülebilirdi. Sahibine çok da gelir getirirdi. Ama ah o rant denilen emek verilmeden bir an önce ve çok yüksek düzeyde istenen gelir yok mu. Hele hele bilgisizliğimiz, öngörüşlü ve görgülü olamayışımız! (Eski basımlarımızda, diğerlerinin olduğu gibi, bu görkemli yapının da fotoğrafını yayınlamıştık.) (abç.).
Bir gece içerisinde yıkıldı, gitti! Anıtlar Yüksek Kurulu'nun 'koruma kaydı' tapudaki siciline işlenmemiş olduğu gerekçesiyle, açılan dava beraatla bitti bitmesine ama, yukarıda işaret ettiğiklerimizin ışığı altında diyeceğiz ki; yıkmamak için, tapuya kayıt konulması o kadar gerekli miydi a mübarek!... Yap şimdi bakalım yapabilirsen onu!... ..." (Yorulmaz,2011:171).
NASIL ULAŞABİLİRSİNİZ?
 |
| (harita-01) Evangelismos tis Theotokos Manastırı ulaşım haritası (ölçeksiz). yaya olarak: 4 km, 48 dakika araba ile : 4 km, 6 dakika (kaynak: google haritalar | harita: HKK,2026) |
DEVAM EDECEK...
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder